Dynamiczny rozwój technologii oraz powszechna dostępność urządzeń takich jak smartfony, wideorejestratory, czy w ostatnich latach także drony, sprawiły, że rejestrowanie obrazu (a niekiedy również dźwięku) w przestrzeni publicznej stało się codziennością. Wiele osób korzysta z dobrodziejstw technologii robiąc zdjęcia lub kręcąc filmy, co dzięki dostępności na rynku całej gamy wskazanych wyżej urządzeń możliwe jest obecnie na niespotykaną skalę. Poza tym aktualnie nie tylko nie jesteśmy już ograniczeni długością kliszy, czy taśmy wideo, jak bywało to jeszcze kilkanaście lat temu, ale często nie jesteśmy już nawet ograniczeni ilością dostępnej pamięci samego urządzenia (odkąd można łatwo korzystać z zasobów pamięci dostępnych w ramach chmury obliczeniowej coraz rzadziej potrzebne są dodatkowe karty pamięci, czy zewnętrzne nośniki danych bardzo popularne jeszcze kilka lat temu). Zdjęcia lub filmy wykorzystywane są przy tym zarówno do celów prywatnych (np. jako pamiątka z wakacji), jak również do celów komercyjnych. Nie wszyscy zdają sobie jednak sprawę z tego, że fotografowanie lub filmowanie miejsc lub osób może podlegać różnego rodzaju ograniczeniom prawnym. Ograniczenia te mogą wynikać przy tym nie tylko z prawa do ochrony prywatności i ochrony danych osobowych (w przypadku osób fizycznych). Mogą być one także związane z potrzebą ochrony określonych miejsc, w tym m. in. obiektów wojskowych.
Skąd wynika zakaz filmowania obiektów wojskowych bądź zajmowanych przez służby specjalne?
Ogólny zakaz filmowania obiektów wojskowych bądź zajmowanych przez służby specjalne (dalej jako obiekty wojskowe) wprowadza art. 616a ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Zgodnie z tym przepisem, który w obecnym brzmieniu obowiązuje od 12 sierpnia 2025 roku, bez zezwolenia zakazuje się:
– fotografowania,
– filmowania,
– utrwalania w inny sposób lub
– przesyłania danych obrazu
obiektów, zajmowanych przez jednostki wojskowe lub służby specjalne, o których mowa w art. 11 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (tj. przez ABW, AW, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego i Centralne Biuro Antykorupcyjne), jeżeli zostały oznaczone znakiem graficznym wyrażającym ten zakaz, a także ruchomości oraz wizerunku osób, znajdujących się w tych obiektach.
Jednocześnie w ust. 2 wskazanego wyżej przepisu przewidziano liczne wyłączenia. Powyższy zakaz nie dotyczy tym samym:
- obiektów zajmowanych przez komórki organizacyjne tworzące urząd obsługujący Ministra Obrony Narodowej, ruchomości oraz wizerunku osób, znajdujących się w tych obiektach;
- realizacji zadań przez organy państwowe i samorządowe, służby, inspekcje, straże oraz podmioty działające na ich rzecz w ramach realizacji tych zadań;
- obrazu stanowiącego jedynie szczegół całości, w szczególności takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza lub obraz zarejestrowany podczas przemieszczania się pojazdu;
- przedstawicieli administratora lub zarządcy nieruchomości dokumentujących stan techniczny obiektu;
- przedstawicieli delegacji zagranicznych;
- przeprowadzania konferencji lub nagrywania wywiadów na terenie obiektu;
- realizacji polityki informacyjnej resortu obrony narodowej;
- działalności weryfikacyjnej związanej z realizacją przez Rzeczpospolitą Polską zobowiązań wynikających z porozumień międzynarodowych dotyczących kontroli zbrojeń, rozbrojenia, nierozprzestrzeniania broni jądrowej oraz środków budowania zaufania i bezpieczeństwa;
- przeprowadzania procesów inwestycyjnych, prac remontowych, działań inspekcyjnych, audytowych i kontrolnych lub działań marketingowych realizowanych na terenie obiektu.
Warto mieć na uwadze, że powyższe wyłączenia nie dotyczą wykonywania zdjęć lub filmów na cele „prywatne”. Tym samym w praktyce nie będzie miała znaczenia intencja z jaką dana osoba filmuje lub fotografuje obiekt wojskowy.
Jak wygląda oznaczenie obiektu objętego zakazem?
Stosownie do wymogu wynikającego z art. 616a ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny obiekty objęte zakazem oznacza się znakiem zakazu fotografowania w sposób i w miejscach zapewniających widoczność tych znaków dla osób postronnych.
Wzór znaku zakazu fotografowania określa załącznik do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 sierpnia 2025 r. w sprawie wzoru znaku zakazu fotografowania. Jest to rozporządzenie wykonawcze wydane na podstawie delegacji ustawowej znajdującej się w art. 616a ust. 12 ustawy o obronie Ojczyzny.
Znak ten wygląda tak:
Kto decyduje o zakazie fotografowania/filmowania?
Zgodnie z art. 616a ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny o oznaczeniu obiektu zajmowanego przez jednostki wojskowe lub służby specjalne, znakiem zakazu fotografowania decyduje dowódca jednostki wojskowej, a w przypadku służb specjalnych – szef właściwej służby (np. SKW), uwzględniając zagrożenia dla bezpieczeństwa obiektu.
Czy można uzyskać zezwolenie na fotografowanie lub filmowanie obiektów wojskowych lub zajmowanych przez służby specjalne?
Możliwe jest uzyskanie zezwolenia na fotografowanie lub filmowanie obiektów wojskowych. Zgodnie z art. 616a ust. 5 ustawy o obronie Ojczyzny zezwolenia na fotografowanie, filmowanie, utrwalanie w inny sposób lub przesyłanie danych obrazu obiektów zajmowanych przez jednostki wojskowe lub służby specjalne, ruchomości oraz wizerunku osób, znajdujących się w tych obiektach, udziela odpowiednio:
– dowódca jednostki wojskowej,
– szef właściwej służby (w przypadku służb specjalnych).
Osoba udzielająca zezwolenia powinna mieć przy tym na uwadze interes bezpieczeństwa i obronności oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa obiektu.
Zezwolenie wydaje się na wniosek przekazany w formie papierowej lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym albo podpisem zaufanym. Wniosek o wydanie zezwolenia o którym mowa powyżej powinien przy tym zawierać:
- imię, nazwisko, adres zamieszkania wnioskodawcy, adres do korespondencji, rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości, a jeżeli wnioskodawca jest przedstawicielem podmiotu nazwę, numer REGON lub numer w KRS i adres podmiotu, który ubiega się o wydanie zezwolenia;
- przyczynę ubiegania się o wydanie zezwolenia;
- nazwę i adres obiektu oraz cel planowanych czynności;
- proponowany termin realizacji czynności;
- podpis wnioskodawcy albo osoby upoważnionej.
Kiedy i w jakiej formie następuje wydanie lub odmowa wydania zezwolenia?
Wydanie zezwolenia następuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia wniosku. Zarówno zezwolenie jak i odmowa jego wydania następuje w formie papierowej lub w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem osobistym albo podpisem zaufanym i jest przesyłana na adres wskazany we wniosku. W zezwoleniu określony jest przede wszystkim obiekt, którego ono dotyczy oraz jego adres, a także okres ważności tego zezwolenia.
Jakie konsekwencje grożą za złamanie zakazu fotografowania lub filmowania obiektów wojskowych lub zajmowanych przez służby specjalne
Złamanie zakazu fotografowania, filmowania lub utrwalania w inny sposób obrazu obiektu stanowi wykroczenie. Zgodnie z art. 683a ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny kto bez zezwolenia fotografuje, filmuje, utrwala w inny sposób lub przesyła dane obrazu obiektu, o którym mowa w art. 616a ust. 1 tej ustawy oznaczonego znakiem zakazu fotografowania, lub ruchomości lub wizerunku osób, znajdujących się w takim obiekcie podlega karze grzywny. Ponadto w razie popełnienia wykroczenia o którym mowa powyżej można orzec przepadek przedmiotów pochodzących z tego wykroczenia oraz służących do popełnienia wykroczenia, choćby nie stanowiły własności sprawcy. Postępowanie w sprawach o wykroczenia wymienione we wskazanym przepisie prowadzi się w oparciu o przepisy Kodeksu Postępowania w Sprawach o Wykroczenia. Wysokość grzywny zgodnie z art. 24 ust. 1 Kodeksu Wykroczeń może wynosić natomiast od 20 do 5000 złotych. Warto pamiętać, że w takim przypadku intencja osoby, która dopuściła się wykroczenia ma znaczenie drugorzędne. Przede wszystkim trzeba mieć bowiem na uwadze, że zgodnie z art. 5 kodeksu wykroczeń wykroczenie można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie, chyba że ustawa przewiduje odpowiedzialność tylko za wykroczenie umyślne (a w tym przypadku takiego ograniczenia nie ma).
Jednocześnie należy nadmienić, że działania związane z filmowaniem lub fotografowaniem obiektów wojskowych, które powiązane są z działalnością o charakterze szpiegowskim mogą wiązać się z odpowiedzialnością karną na podstawie art. 130 kodeksu karnego. W kodeksie karnym przewidziano kary wieloletniego pozbawienia wolności za różnego rodzaju przestępstwa szpiegowskie popełniane przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej, w tym związane z gromadzeniem lub przekazywanie wiadomości obcemu wywiadowi.
Czy przepisy w Polsce są unikalne?
Polskie regulacje dotyczące zakazu fotografowania lub filmowania obiektów wojskowych nie mają charakteru wyjątkowego. Wiele państw posiada podobne regulacje, o czym warto pamiętać będąc za granicą. Trzeba mieć przy tym w szczególności na uwadze, że w większości przypadków nie jest konieczna publikacja materiału, ponieważ zabronione jest samo utrwalanie obrazu infrastruktury wojskowej. Podobne przepisy wprowadzili niedawno m. in. sąsiedzi Polski (np. w Czechach, które wprowadziły podobne regulacje jak Polska za naruszenie zakazu może grozić grzywna w wysokości do 100 tys. koron).
W zakresie wsparcia prawnego zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią.
opracowanie: adw. Henryk Hoser